Niemieckie czasy przeszłe – poznaj czas przeszły Perfekt, Präteritum i Plusquamperfekt! Jak użyć czasowników posiłkowych?

Mówienie o przeszłości to jeden z kluczowych elementów komunikacji w każdym języku. Niezależnie od tego, czy chcesz opowiedzieć o wczorajszym dniu, poprzedniej pracy czy minionych wydarzeniach, musisz sięgnąć po odpowiednie formy gramatyczne. Czasy przeszłe w języku niemieckim nie ograniczają się jednak do jednej konstrukcji – system obejmuje kilka czasów, z których każdy pełni inną funkcję. Perfekt, Präteritum i Plusquamperfekt różnią się nie tylko budową, ale też zastosowaniem.

Jeśli dopiero zaczynasz naukę niemieckiego lub chcesz dowiedzieć się więcej w tym temacie, zapraszamy Cię na praktyczną podróż po niemieckich czasach przeszłych. Zapewniamy, że teraz będziesz pewnie mówić o przeszłości w każdej sytuacji!

Podstawy – czasy przeszłe niemiecki

Zanim przejdziemy do omawiania konkretnych czasów przeszłych, warto uporządkować kilka podstawowych pojęć gramatycznych. Ich zrozumienie jest kluczowe, ponieważ wpływa na sposób tworzenia form przeszłych oraz poprawną budowę zdań. Do najważniejszych zagadnień należą: podział czasowników na słabe i mocne, rola czasownika posiłkowego oraz temat czasownika.

Czasowniki słabe (regularne) i mocne (nieregularne)

Czasowniki w niemieckim dzielą się na słabe i mocne, a różnica między nimi dotyczy sposobu odmiany w formach przeszłych. Słabe odmieniają się regularnie i zachowują stały temat, natomiast mocne podlegają zmianom wewnętrznym, które wpływają na ich formy gramatyczne. Czasowniki mocne znajdziemy w specjalnej tabeli form nieregularnych. Wymagają one zapamiętania.

Czasowniki posiłkowe (np. sein, haben)

Drugim istotnym elementem są czasowniki posiłkowe, które nie niosą samodzielnego znaczenia, lecz pełnią funkcję gramatyczną. Ich zadaniem jest umożliwienie tworzenia złożonych form czasowych, dlatego pojawiają się w konstrukcjach odnoszących się do przeszłości. 

Temat czasownika

Temat czasownika to jego podstawowa część, która pozostaje niezmienna podczas odmiany i do której dodaje się końcówki gramatyczne lub inne elementy. To właśnie temat stanowi rdzeń w czasowniku i pozwala rozpoznać jego znaczenie, nawet gdy forma ulega zmianie. 

Prościej mówiąc, jest to część czasownika, która powstaje po oddzieleniu od niego końcówki -en. 

Czas przeszły Perfekt (z czasownikiem posiłkowym) – odmiana, użycie i przykładowe zdania

Czas Perfekt to najczęściej stosowany czas przeszły niemiecki, szczególnie w języku mówionym. Perfekt pojawia się w rozmowach codziennych, dialogach, e-mailach czy nieformalnych tekstach pisanych.

Jak tworzy się czas przeszły Perfekt? Gramatyka niemiecka

Perfekt jest czasem złożonym, co oznacza, że do jego utworzenia potrzebujesz dwóch czasowników. Konstrukcja opiera się na połączeniu odmienionego czasownika posiłkowego typowego dla tego czasu (haben lub sein) oraz głównego czasownika w formie Partizip II. 

Kiedy używamy czasownika posiłkowego sein, a kiedy haben? Czasowniki, które tworzą Perfekt z sein, to takie, które opisują ruch między dwoma punktami albo zmianę stanu, na przykład przychodzenie czy rodzenie się. We wszystkich pozostałych sytuacjach, które stanowią zdecydowaną większość, stosuje się haben.

Schemat budowy tego czasu dla szyku prostego jest następujący:

Perfekt z czasownikami słabymi

Dla czasowników słabych tworzenie czasu Perfekt przebiega w sposób regularny i przewidywalny. Ich forma przeszła (Partizip II) powstaje poprzez dodanie przedrostka ge- oraz końcówki -t, bez zmiany tematu czasownika. Przykładowe zdanie w czasie przeszłym Perfekt przedstawiamy poniżej:

machen – gemacht (haben)

Perfekt z czasownikami mocnymi

W przypadku odmiany czasowników nieregularnych musimy nauczyć się na pamięć ich form z tabeli czasowniki nieregularne niemiecki tabela pdf. Przykładem czasownika mocnego jest:

fahren – gefahren (sein)

Czas Perfekt z czasownikami modalnymi 

W przypadku czasowników modalnych tworzenie czasu Perfekt zależy od tego, czy czasownik modalny występuje samodzielnie, czy w połączeniu z innym czasownikiem.

Gdy czasownik modalny pojawia się sam, jego forma czasu przeszłego pochodzi bezpośrednio z tabeli odmiany, ponieważ jest on nieregularny:

Ich habe das nicht gewollt – nie chciałem tego.

Natomiast gdy czasownik modalny występuje razem z innym czasownikiem, w zdaniu pojawia się charakterystyczna konstrukcja, w której czasownik posiłkowy występuje przed dwoma bezokolicznikami:

Ich habe heute länger arbeiten müssen – musiałem dziś dłużej pracować.

Warto jednak zaznaczyć, że taka konstrukcja nie pojawia się zbyt często w praktyce, ponieważ wielu Niemców stara się jej unikać w mowie. Zamiast tego czasowniki modalne najczęściej występują w czasie Präteritum – do tego zagadnienia wrócimy w dalszej części.

Chcesz nauczyć
się niemieckiego?

Czasy przeszłe w niemieckim sprawiają Ci trudność? Z nami zrozumiesz ich zastosowanie i nauczysz się używać ich bez problemu! Zapisz się na darmową lekcję próbną i przekonaj się, że niemiecki może być prostszy.

ZAPISUJĘ SIĘ!

Czas przeszły Präteritum (Imperfekt) – odmiana, użycie i przykładowe zdania

Czas Präteritum (nazywany też Imperfekt) to czas przeszły niemiecki, który najczęściej spotkasz w języku pisanym (głównie w piśmie). Präteritum używa się w książkach, opowiadaniach, artykułach, wiadomościach czy oficjalnych tekstach, czyli wszędzie tam, gdzie dominuje narracja. W mowie potocznej Präteritum pojawia się rzadziej, ale są wyjątki – należą do nich przede wszystkim czasowniki posiłkowe oraz modalne.

Budowa czasu przeszłego Imperfekt

Präteritum niemiecki to czas przeszły prosty, co oznacza, że do jego utworzenia nie potrzebujesz dwóch czasowników. Zasada gramatyki jest prosta, ponieważ w zdaniu występuje jeden odmieniony czasownik, który przyjmuje odpowiednią formę przeszłą. To oznacza, że cała informacja o czasie i osobie mieści się w jednej formie czasownika. Schemat budowy tego czasu dla szyku prostego jest następujący:

Präteritum z czasownikami słabymi

Dla czasowników słabych (regularnych) tworzenie Präteritum jest dość przewidywalne, ponieważ opiera się na stałym temacie czasownika i typowych końcówkach odmiany.

Poniżej przedstawiamy przykład wyrażenia ze słabym czasownikiem:

Ich arbeitete den ganzen Tag – pracowałem cały dzień.

Präteritum z czasownikami mocnymi

W przypadku czasowników nieregularnych forma Präteritum często wiąże się ze zmianą w temacie czasownika, dlatego takich form zwykle uczymy się z tabeli czasowników nieregularnych. Podana tam forma czasownika dotyczy 1. i 3. osoby liczby pojedynczej. Pozostałe otrzymują dodatkowe końcówki, analogiczne do tych znanych z odmiany czasu teraźniejszego Präsens.

gehen – ging (1. i 3. osoba liczby pojedynczej)

Dla lepszego zobrazowania oto przykład z czasownikiem mocnym:

Sie ging früh ins Bett – ona poszła wcześnie do łóżka.

Formy czasu przeszłego czasowników modalnych

Niemcy bardzo często wybierają formę Präteritum czasowników modalnych zamiast bardziej złożonych konstrukcji w Perfekt, ponieważ te czasowniki brzmią naturalnie i jest to wygodniejsze w mowie. Ich formę znajdziemy w tabeli czasowników mocnych i, tak samo, musimy dodać do niej odpowiednie końcówki.

Aby lepiej zrozumieć, jak działa czasownik modalny w praktyce, poniżej przedstawiamy przykład:

Du solltest höflicher sein – powinieneś być bardziej uprzejmy.

Porównanie Perfekt i Präteritum (czasy przeszłe niemiecki)

Perfekt i Präteritum różnią się przede wszystkim budową. Czas Perfekt jest czasem złożonym, ponieważ tworzy się go z użyciem dwóch czasowników, najczęściej z haben jako czasownikiem posiłkowym lub sein, natomiast Präteritum jest czasem prostym, w którym występuje tylko jeden odmieniony czasownik. Dopiero w dalszej kolejności różni je zastosowanie – Perfekt używa się głównie w języku mówionym, gdy chcemy swobodnie mówić po niemiecku, a Präteritum częściej pojawia się w języku pisanym i przy wybranych czasownikach, gdy mówi się o przeszłości w formie narracji.

Niemiecki czas przeszły – tabela

Aby uporządkować najważniejsze informacje, przygotowaliśmy tabelę z czasem przeszłym w języku niemieckim. Dzięki temu łatwiej porównasz formy i szybciej je zapamiętasz.

Plusquamperfekt – czas zaprzeszły

Plusquamperfekt, czyli czas zaprzeszły, służy do opisywania czynności, które wydarzyły się wcześniej niż inne zdarzenie w przeszłości. Pod względem budowy jest on bardzo zbliżony do czasu Perfekt. Tworzy się go w identyczny sposób, z tą różnicą, że czasownik posiłkowy występuje w formie Präteritum, a czasownik główny pozostaje w formie Partizip II. 

Schemat budowy tego czasu dla szyku prostego jest następujący:

Należy wspomnieć, że czasy przeszłe i Plusquamperfekt często występują obok siebie, aby podkreślić kolejność czynności. Aby lepiej to zobrazować, poniżej znajdziesz przykład ich połączenia:

Er ging nicht zur Arbeit, weil er am Abend zuvor krank geworden war – nie poszedł do pracy, ponieważ wieczorem wcześniej zachorował.

Podsumowanie – czasy przeszłe niemiecki

W tym artykule uporządkowaliśmy czasy przeszłe, takie jak Imperfekt niemiecki, i pokazaliśmy, jak rozróżniać najważniejsze formy używane, gdy mówi się o przeszłości. Wyjaśniliśmy podstawowe pojęcia, takie jak czasowniki słabe i mocne, rola czasownika posiłkowego oraz to, dlaczego w praktyce najczęściej spotkasz Perfect w języku mówionym, a Präteritum w języku pisanym. Proste wyjaśnienie zasad i różnic czasy przeszłe niemiecki powinno ułatwić dalszą naukę niemieckiego oraz pomóc Ci pewniej mówić po niemiecku.

Ćwiczenia online – czasy przeszłe w języku niemieckim

Ćwiczenie 1. Wpisz poprawną formę czasownika posiłkowego haben lub sein.

1. Ich … gestern lange gearbeitet.
   
2. Wir … nach Hause gegangen.
   
3. Sie … ein neues Handy gekauft.

Ćwiczenie 2. Uzupełnij zdania poprawną formą Partizip II.

1. Ich habe einen Kaffee … (trinken).
   
2. Wir sind nach Berlin … (fahren).
   
3. Er hat das Fenster … (öffnen).

Ćwiczenie 3. Wpisz odpowiednią formę w Präteritum.

1. Ich … gestern zu Hause. (sein)
   
2. Er … keine Zeit. (haben)
   
3. Wir … früh ins Bett. (gehen)

Ćwiczenie 4. Zaznacz poprawne zdanie.

1. a) Ich musste heute länger arbeiten.
   b) Ich habe müssen heute länger arbeiten.
   
2. a) Er konnte nicht kommen.
   b) Er hat gekonnt nicht kommen.
   
3. a) Du durftest das nicht machen.
   b) Du hast dürfen das nicht machen.

Ćwiczenie 5*. Wstaw odpowiednią formę czasownika w nawiasie w czasie Plusquamperfekt.

1. Ich war müde, weil ich schlecht … (schlafen).
2. Wir kamen zu spät, weil der Zug schon … (abfahren).
3. Sie hatte gute Noten, weil sie viel … (lernen).

Odpowiedzi

Ćw. 1: 1) habe, 2) sind, 3) hat.
Ćw. 2: 1) getrunken, 2) gefahren, 3) geöffnet.
Ćw. 3: 1) war, 2) hatte, 3) gingen.
Ćw. 4: 1a, 2a, 3a.
Ćw. 5*: 1) geschlafen hatte, 2) abgefahren war, 3) gelernt hatte.